Gia Lai: Nợ hơn 4.300 tỉ đồng, cứu lấy người trồng tiêu!

Thứ tư - 26/09/2018 02:11
Thời điểm này, tiêu chết hàng loạt đã khiến “thủ phủ hồ tiêu” thành “thủ phủ nợ nần” với con số hơn 4.300 tỷ đồng cùng việc ngân hàng siết nợ, thanh niên trai tráng phải bỏ xứ tứ tán mưu sinh…
Tác giả: Đình Văn, Hoàng Văn Minh - Lao Động - 26/09/2018
 

Tuy nhiên, một thời chưa xa, những địa danh như Chư Pưh, Chư Sê… của Gia Lai là những câu chuyện với những nông dân sau một đêm thành tỷ phú cùng việc xây nhà lầu, tậu ôtô xịn nhờ trồng tiêu được giá. 

Nông dân trồng tiêu nợ hơn 4.300 tỉ đồng

Chúng tôi trở lại huyện Chư Pưh - “thủ phủ hồ tiêu" của tỉnh Gia Lai và khu vực Tây Nguyên những ngày cuối tháng 9. Và chúng tôi không còn tin vào mắt mình khi nơi đây bỗng dưng trở nên vắng lặng, đìu hiu. Đến đâu cũng chỉ thấy phụ nữ, trẻ con và người già.

Ông Văn Viết Sỹ (69 tuổi, ở xã Ia Blứ) thở dài: “Đàn ông trong độ tuổi lao động, bỏ vào các thành phố lớn ở phía Nam như TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai... làm công nhân, bảo vệ để kiếm tiền trả lãi nợ ngân hàng” do tiêu bất ngờ chết hàng loạt.

“Thủ phủ hồ tiêu” tan tác, nợ hơn 4.000 tỉ đồng


Hồ tiêu của người nông dân Chư Pưh chết trên diện rộng. Ảnh: PV

Ông Sỹ trồng 4.000 trụ tiêu, chết sạch 3.000 trụ (trung bình 1.000 trụ tiêu đầu tư hết khoảng 1 tỉ đồng gồm cả tiền mua đất), số còn lại đang ngắc ngoải, khó sống sót. Thời thịnh vượng, nhà ông mướn hẳn 15 - 20 lao động làm suốt 3 tháng, chỉ để hái tiêu. Giờ tiêu chết trắng gốc, ông cũng chẳng buồn ngó thăm.

Nhìn sang căn nhà xây sang trọng nhưng cửa đóng kín mít, cỏ mọc um tùm của người em trai Văn Viết Nhân (60 tuổi) bên cạnh, ông Sỹ buồn rầu: “Vợ chồng nó xây xong căn nhà thì đúng đỉnh điểm tiêu chết. Hết cách, nó dắt díu vợ con vào Bình Dương làm công nhân. Căn nhà ngân hàng siết nợ”.

Một người nông dân khác ở xã Ia Blứ, ông Đặng Thanh Long hồi tưởng, thời đỉnh cao của cây hồ tiêu là từ năm 2014 trở về trước. Lúc này, mỗi kilôgam tiêu có giá 200 - 250 nghìn đồng, nhà cao tầng, biệt thự mọc lên nhan nhản; karaoke, quán nhậu, nhà hàng như đội nấm sau mưa. Bắt đầu từ năm 2015, tiêu lên cơn chết, chết dần.

Năm 2016, tiêu chết diện rộng, năm 2017 chết trắng không còn một cây. Và năm 2018 là người dân “chết”, giá tiêu còn xuống đáy thê thảm 47 nghìn đồng/kg, người dân chính thức rơi xuống vực thẳm, chẳng ai còn nhắc đến hồ tiêu.

Ông Long nói, ở đây chỉ những thanh niên mới cưới vợ, ra ở riêng, chưa có sổ đỏ, không cầm cố đất và nhà là không có nợ. Còn lại 90% dân số của xã đang là con nợ của ngân hàng; ít thì 200 triệu đồng, nhiều thì cỡ 2 tỉ đồng.

Nhiều hộ nông dân vay nợ tứ tung, dốc tất cả các biện pháp cứu sống cây tiêu. Có hộ bỏ hàng trăm triệu đồng thuê cả kỹ sư nông nghiệp, rồi cũng chịu thua. Hồ tiêu vẫn không thể sống dậy.

Dở khóc dở cười là trường hợp của anh Vui. Anh đã “chống lại mệnh trời” bằng cách dốc hết vốn liếng, mua một vạt đất của người đồng bào dân tộc thiểu số ở sát bìa rừng, xa khu dân cư cũng như khu vực trồng tiêu lâu nay của người dân trong vùng để trồng tiêu. Tiêu lớn nhanh như thổi, xanh mướt...

Nhiều lãnh đạo huyện và tỉnh vào tham quan, đặt hy vọng, rồi cả đài truyền hình cũng vào quay, viễn cảnh một mô hình trồng tiêu mới cứu tinh cho người dân đang hé dần. Đau thay, tiêu chết đúng ngày thu hoạch, chết không thể cứu vãn, không rõ nguyên nhân. Anh Vui ôm một đống nợ.

Thống kê của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Gia Lai cho thấy, tổng dư nợ cho vay để nông dân trồng, chăm sóc hồ tiêu là 4.382 tỉ đồng, riêng huyện Chư Pưh chiếm khoảng 1.500 tỉ đồng với 8.104 hộ vay. Một cán bộ ở đây đã lắc đầu khi liệt kê hàng loạt hộ dân bỏ đi hoặc bị ngân hàng kê biên tài sản như hộ ông: Nguyễn Văn Kh, Nguyễn Văn T, ông Vương H.., hoặc có nhiều hộ tự nguyện giao nộp tài sản cho ngân hàng như hộ ông: Nguyễn H, Nguyễn L, Lê Văn Th… “Còn nhiều lắm, chưa liệt kê đầy đủ hết!”, vị cán bộ này nói.

Đặc biệt, một báo cáo của xã Ia Blứ còn cho biết: “Nhiều hộ dân kiệt quệ đến nỗi phải vay nóng tín dụng đen để trả lãi và tiền gốc ngân hàng”. Và trong thực tế, không ít nông dân bị “tín dụng đen” tính lãi suất quá cao, không trả nổi, đã bị siết nhà.

Tiêu chết do nhiều nguyên nhân

Cách đây hơn 1 năm, chúng tôi đã kêu gọi “Giải cứu thủ phủ hồ tiêu”. Tuy nhiên, đối tượng cần giải cứu bây giờ chính là người trồng tiêu bởi... bản thân cây tiêu không còn gì để cứu nữa!

“Thủ phủ hồ tiêu” tan tác, nợ hơn 4.000 tỉ đồng


Tiêu chết và những trụ tiêu được nhổ lên chất thành đống.

Bây giờ ở huyện Chư Pưh, nhan nhản các tấm bảng treo biển bán nhà. Trẻ con nheo nhóc, thất học vì gia đình đổ nợ, người lớn thì đua nhau bỏ trốn, bỏ xứ vào các tỉnh phía Nam làm công nhân kiếm sống qua ngày. “Nếu 1 - 2 năm tới, không có cây gì thay thế, vực dậy kinh tế thì chỉ có nước giao đất cho ngân hàng hoặc buông xuôi về quê hoặc tìm nơi khác sinh sống”, nông dân Đặng Thanh Long nói.

Phải làm gì để cứu người trồng tiêu?

“Trước mắt là tạm dừng trồng mới hồ tiêu. Thậm chí, bỏ hẳn không trồng trong vòng 5 năm” - Ông Hoàng Phước Bính (
Tổng Thư ký Hiệp hội hồ tiêu Chư Sê) khuyến cáo một cách táo bạo nhưng có vẻ hợp lý trong bối cảnh hiện tại.

Ông Bình nói, hiện giờ lượng hồ tiêu cung đã vượt cầu. Lượng xuất nhập khẩu của cả thế giới là 372 nghìn tấn, trong khi Việt Nam xuất 215 nghìn tấn (20 nghìn tấn Việt Nam mua từ nước khác về, xuất ra lại, số liệu năm 2017). Sau 5 năm, tự thị trường điều tiết và diện tích tự giảm xuống. “Bởi giá hồ tiêu thấp, người dân sẽ bỏ đầu tư, chuyển cây trồng mới, sâu bệnh chẳng màng chữa... sẽ kéo diện tích hồ tiêu xuống”.

Gợi mở hướng đi mới cho nông dân Chư Pưh và Chư Sê, ông Hoàng Phước Bính cho rằng, thời tiết khí hậu Gia Lai rất phù hợp với cây ăn quả. Hoặc một loại cây công nghiệp khác dù giá thấp, thu nhập không cao nhưng là cây đặc sản của Gia Lai đó vẫn chính là cây cà phê. Thêm lựa chọn nữa có hiệu quả, năng suất là cây bơ. Và nên tập trung mũi nhọn vào cây bơ.

Tương tự, Giám đốc sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Gia Lai - Trương Phước Anh cho hay, trước hết phải dọn vườn, đốt sạch dây tiêu đã chết, xới đất để giải độc vì phân bón và thuốc bảo vệ thực vật tồn dư trong đất một lượng rất lớn; thậm chí là nghỉ một vài năm trước khi có chương trình trồng lại cây hồ tiêu. Mặt khác, có thể trồng một số cây thay thế như chanh dây, sachi, sầu riêng hoặc có điều kiện thì trồng lại cây cà phê.

Mới đây, khi Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có ý kiến gỡ khó cho ngành hồ tiêu Gia Lai, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh tỉnh Gia Lai - ông Nguyễn Hải Sơn - đã có văn bản chỉ đạo chi nhánh các ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách xã hội chủ động rà soát, tổng hợp thiệt hại mà khách hàng (nông dân) vay vốn trồng tiêu bị dịch bệnh chết. Áp dụng các biện pháp hỗ trợ, tháo gỡ như cơ cấu lại thời hạn trả nợ, xem xét miễn giảm lãi suất vay, cho vay mới để khôi phục sản xuất.

Thống đốc Ngân hàng nhà nước - Lê Minh Hưng cũng đã “vươn tay” giải cứu khi đề nghị tỉnh Gia Lai ra văn bản công bố thiên tai dịch bệnh. Tuy vậy, ở góc độ địa phương, tỉnh Gia Lai không thể công bố dịch bệnh vì không đủ điều kiện, đó là không có "sinh vật lạ" xuất hiện trong cây hồ tiêu.

Thực tế, theo đại diện Sở NN&PTNT Gia Lai, tiêu ở địa phương này chết do nhiều nguyên nhân, trong đó có giá cả, biến đổi khí hậu, thiếu nước, thâm canh quá mức, giống không kiểm soát chất lượng, nông dân bỏ mặc khuyến cáo của các cán bộ khoa học kỹ thật, các nhà chuyên môn, nhà khoa học... chạy theo đồng tiền.


Lời khuyến cáo muộn màng

Ông Trương Phước Anh (Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Gia Lai) khuyến cáo: “Ngành nông nghiệp Gia Lai đề nghị nông dân toàn tỉnh cùng doanh nghiệp khi xuống giống, quyết định trồng thì nên tìm hiểu khi thu hoạch thì bán chỗ nào? Bán cho ai?”. Đây là lời khuyến cáo có phần muộn màng, bởi đúng ra nó phải có từ thời người người trồng tiêu, nhà nhà trồng tiêu.

Cả Tây Nguyên rộng lớn đến đâu cũng nghe câu chuyện thời sự là trồng tiêu nhanh giàu như một thời với cây cà phê hay cao su của cách đây mấy năm. Thậm chí nhiều nơi, người ta còn chặt bỏ cả những vườn cà phê và nhiều loại cây trồng khác để vay tiền chuyển qua trồng tiêu mà chẳng quan tâm đến câu chuyện thị trường hay quy luật cung cầu.

Và câu hỏi “bán chỗ nào, bán cho ai?” không chỉ là chuyện riêng của “thủ phủ hồ tiêu” mà là chuyện chung của cả ngành nông nghiệp Việt Nam với rất nhiều mặt hàng, là bài học thị trường luôn chạy theo đuôi sự kiện để khắc phục hậu quả! Trong khi bản chất cơ chế thị trường đã và đang đặt ra những yêu cầu mới, đòi hỏi phải nắm bắt quy luật cung cầu. Và trên hết là một “nhạc trưởng” để đề ra những chính sách và sự “can ngăn” kịp thời kiểu... đầu ra ở đâu, cần bao nhiêu là đủ cho từng mặt hàng và thị trường...


Bài viết gốc được đăng trên Lao Động tại đây:

https://laodong.vn/phong-su/thu-phu-ho-tieu-tan-tac-no-hon-4000-ti-dong-632840.ldo

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây